Nurtem, który uczynił ciało narzędziem twórczej ekspresji człowieka jest body art. Kierunek ten wyróżnia się charakterem swoich działań – tutaj akty artystyczne są bardzo osobiste, nastawione na duszę, wnętrze człowieka. W swoich przedstawieniach twórcy czasem dokonują samookaleczeń, które wywołują ból. On z kolei jest świetnym bodźcem sprzyjającym penetrowaniu nieznanych obszarów indywidualnej duchowości.
REKLAMA
Świadoma stygmatyzacja ciała to wyraz buntu wobec utartych schematów społecznych, dotyczących kanonów ludzkiego piękna lub też reakcja na wydarzenia polityczne. Może być związana ponadto z eksperymentowaniem z technikami informatycznymi bądź samym pragnieniem estetyzacji, co ma miejsce przede wszystkim w przypadku tatuowania i piercingu. Ciało staje się wówczas płótnem, na którym zapisuje się ważne symbole czy daty będące pewnego rodzaju przełomem w egzystencji danej jednostki, np. narodziny jej dziecka. Sama chęć upiększania może wynikać równie dobrze z motywów ideologicznych, gdzie skórę ozdabia się rozmaitymi elementami nawiązującymi do przynależności narodowej bądź politycznej. Nurt artystyczny o charakterze prowokacyjnym Za najbardziej radykalnych artystów body artu ubiegłego stulecia uznaje się akcjonistów wiedeńskich. Z powodzeniem można uznać, że na ulicach powojennego Wiednia rozgrywał się prawdziwy teatr okrucieństwa. Przedstawiciele tego ruchu artystycznego, którzy za cel wszelkich swoich działań stawiali osiągnięcie całkowitej swobody cielesnej, kulturowej oraz przełamanie przyzwyczajeń mentalnych, rozcinali sobie bowiem publicznie skórę, oblewali się cudzą krwią, bandażowali swoje ciała i pili własny mocz w imię szeroko rozumianej sztuki. Wykorzystując mowę ciała oraz dorobek psychoanalizy Freuda wyrażali bunt wobec katolicko-mieszczańskiego stylu życia, jaki istniał wówczas w Austrii. Ich akcje były kontrowersyjne oraz prowokujące – niejednokrotnie pojawiały się w nich orgie seksualne, misteria czy zabijanie zwierząt w formie rytuałów. Najbardziej znanym przedstawicielem akcjonistów wiedeńskich był Rudolf Schwarzkogler, który dokonał autokastracji i w wieku 28 lat popełnił samobójstwo. Na okres szczytowego momentu rozwoju sztuki ciała, czyli koniec lat 70. XX wieku, przypadły narodziny nowego nurtu: współczesnych prymitywistów (neoprymitywistów). Za jego ojca uważa się Fakira Musafara, którego prawdziwa godność brzmiała Roland Laomis. Ten twórca metod przeobrażeń ludzkiego ciała swoje inspiracje czerpał od ludów pierwotnych i stworzył popularną koncepcję "najpierw ciało", dzięki której dokonał klasyfikacji technik modyfikacji. Podzielił je na siedem istotnych dyscyplin: • modelowanie ciała (gimnastyka, joga) • ściskanie ciała (wiązanie, gorsetowanie, sznurowanie) • deprywację zmysłową / sensoryczną (głodówka, skracanie czasu snu) • obciążanie ciała (noszenie ciężkich bransolet, naszyjników, łańcuchów) • oddziaływanie na ciało żarem (elektrowstrząsy, gorące prysznice, przypalanie) • penetrację ciała (kolczykowanie, tatuowanie, stosowanie madejowego łoża) • powieszanie ciała (korzystanie z kołyski czarownic, podwieszanie się za kolczyki) Obiektem twórczych zabiegów uczynił ciało również Stelarc. Ten australijski artysta próbuje przedłużyć je poprzez podłączanie do niego cybersystemów oraz obserwowanie reakcji ludzkiej materii na środowisko elektroniczne. W naszym rodzimym kraju powstały w latach 90. XX wieku nurt zwany sztuką krytyczną był pokłosiem zmian, jakie dokonały się po 1989 roku na wielu płaszczyznach życia Polaków. Przemiany te objęły sferę polityki, ekonomii oraz kultury. Społeczeństwo socjalistyczne ewoluowało w stronę gospodarki kapitalistycznej, czemu towarzyszyły narodziny kultury popularnej. Ta z kolei w znacznej mierze przyczyniła się do powstania zjawiska estetyzacji ciała. Sam nurt sztuki krytycznej wyrósł z wiary, że maestria może wpływać na rzeczywistość społeczną, będąc bodźcem do refleksji nad zastaną sytuacją otaczającego świata. Prąd ten tworzony był przez absolwentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie: Katarzynę Kozyrę, Artura Żmijewskiego, Pawła Althamera z pracowni Grzegorza Kowalskiego, a także uczniów Grzegorza Klamana. Można rzec, że twórcy poczuli się w obowiązku wobec społeczeństwa, aby podjąć tematykę ciała wykluczonego, które kultura popularna zepchnęła na margines. Dlatego tez powracającym niczym echo zagadnieniem body artu jest ciało ułomne, kalekie bądź dotknięte chorobą nowotworową. Metamorfoza ciała jako manifest artystyczny: przypadek Orlan W czasach obecnych człowiek bezustannie przesuwa granice zmiany wyglądu bądź estetyzacji własnego ciała. Dokonuje tego przy pomocy dynamicznie rozwijającej się dziedziny, jaką jest chirurgia estetyczna. Niejednokrotnie cielesność bywa traktowana niczym idealny materiał do twórczej manifestacji poglądów oraz przekonań o charakterze społecznym. Za świadectwo tego typu działań można uznać poczynania artystki Orlan, które wchodzą w skład body artu, sztuk multimedialnych czy performance'u. W rozpoczętym w 1990 roku projekcie pt. "Saint Orlan faces reincarnation" ("Reinkarnacja Świętej Orlan"), Francuska uczyniła z własnego ciała swoisty materiał – płótno, na którym obrazuje manifestację swojej niczym nieskrępowanej, a także w pełni wyzwolonej z okowów norm społecznych kobiecości. Zamysł artystki był przez nią realizowany w seriach pokazów, gdzie jej twarz ulegała stopniowej metamorfozie przy pomocy chirurgii plastycznej. Warto nadmienić, że Orlan uczyniła operacje plastyczne środkiem wyrazu artystycznego, przy czym każda z nich była zarówno filmowana, jak i fotografowana. Ostatnia z metamorfoz miała miejsce w listopadzie 1993 roku – transmitowano ją wtenczas na żywo w galeriach sztuki.