Któż z nas nie czytał bądź nie słyszał w swoim życiu choćby jednej baśni Hansa Christiana Andersena? Z pewnością każdy miał styczność z tymi niewątpliwie pięknymi opowieściami. Baśnie Andersena od lat cieszą się dużą popularnością, chętnie sięgają po nie zarówno młodsi, jak i starsi, chcący przybliżyć swym pociechom baśniowy świat. W czym tkwi niezaprzeczalny czar historii, które w XIX wieku napisał słynny duński baśniopisarz?
Tytuły tak dobrze znane nie tylko miłośnikom baśni, takie jak: Calineczka, Brzydkie kaczątko, Królowa śniegu, ale także te mniej rozpowszechnione: Bzowa babuleńka, Pasterka i kominiarczyk, Dzielny cynowy rycerz, Ole Luköje, czyli senne marzenie lub Latający kufer - baśnie Hansa Christiana Andersena. Znane i lubiane od lat. Wychowało się na nich wiele pokoleń i wychowuje nadal. Baśnie są piękne, urzekają fantazją, jak to baśnie; niektóre jednak zachowują swoisty realizm i znajdują zastosowanie w dzisiejszym świecie.
|
- Żyją nadal /baśnie – przyp. AM/ w sercach i umysłach dzieci i dorosłych na całym świecie. Wiele z nich zachowało po dziś dzień świeżość, prostotę i bezpośredniość. Ich głęboki humanitaryzm wzrusza i wychowuje - tak podsumowuje Anna Milska „Życie i twórczość Jana Christiana Andersena”.[1] Fakt ten wskazuje, że baśnie Andersena poruszają problematykę uniwersalną, aktualną bez względu na mijający czas, są odporne na modę, przeciwstawiajają się dehumanizacji relacji i dewaluacji wartości bliskich każdemu człowiekowi, bez względu na zamieszkiwaną przez niego szerokość geograficzną. Zważmy, iż baśnie przetłumaczono na ok. 150 języków świata. Polskich przekładów dokonywał m.in. Jarosław Iwaszkiewicz. - Dobrze byłoby, gdyby bajka chciała przyjść wtedy, gdy się ją wzywa, ale to wielka dama, zjawia się tylko wtedy, kiedy ma na to ochotę – tak mawiał staruszek z „Bzowej babuleńki”. Andersen jednak na brak natchnienia nie narzekał, napisał bowiem 156 baśni (choć niektórzy badacze spierają się, iż 167 a nawet 202). - Andersen eksperymentował, wśród krótkich form są utwory, które trudno jednoznacznie zakwalifikować – stąd te rozbieżności w ocenach. |
![]() |
![]() |
Andersen poruszał problemy obecne w życiu każdego z nas, od których nie da się uciec. Dziewczynka z zapałkami napisana w 1845 roku, symbolizuje nieszczęścia, z jakimi spotykamy się na co dzień. Dotyka śmierci. Pisarz wywodził się z biednej rodziny, zatem opowiadanie to było mu bliskie. W dawnych czasach małe dzieci, kończące swój żywot głodne i zziębnięte, były na porządku dziennym. Na ubogie nieszczęśliwe dziecko nikt nie zwrócił należytej uwagi i mała zmarła. Wcześniej jednak wyobrażenia, jakie powstawały na skutek zapalania kolejnych zapałek, dodawały jej otuchy. Mała nie cierpiała, odeszła z uśmiechem na ustach prosto do nieba w towarzystwie babci. Pisarz, stosując elementy nadprzyrodzone, uwznioślił śmierć swej bohaterki, zdając sobie sprawę, jak niesprawiedliwy był jej koniec, gdyż nie zaznała ciepła rodzinnego ani nie doświadczyła choćby odrobiny zainteresowania ze strony obcych ludzi. Pomni tejże smutnej ale wzruszającej i pouczającej historii powinniśmy się cieszyć i doceniać, to co mamy. |

|
Baśń pt. Nowe szaty cesarza (znana też jako Nowe szaty króla) z 1837 roku wielokrotnie przenoszona na scenę teatralną, pokazuje dokąd zaprowadzić może niepohamowana próżność i pycha. Nad nierównością i niesprawiedliwością społeczną zastanawiał się z kolei w Janku - kalece ogrodnik Aleksy, by przywołać cytat: Dlaczego z ludźmi jest jak z kwaśnym mlekiem, że cienka warstwa to śmietanka, a reszta to wodnista serwatka? Dumał on dlaczego jedni są tak bardzo bogaci, a inni ledwie wiążą koniec z końcem. Refleksja, w dobie galopującego kapitalizmu, bądź co bądź, zwiększającego nierówności społeczne, jak najbardziej na czasie. Niektóre z tytułów baśni na dobre zapisały się w naszej kulturze jako przysłowia i powiedzenia. Często przecież spotykamy się z określeniem „księżniczka na ziarnku grochu” w stosunku do osoby niezwykle delikatnej i wręcz zanadto wypieszczonej. Każde natomiast „brzydkie kaczątko”, jeśli tylko mocno tego pragnie pokona trudności na swej drodze i odniesie sukces. |
![]() |
![]() |
Baśń ta trwa od urodzenia aż do śmierci. Z tym, że to my sami jesteśmy autorami naszej opowieści. To my decydujemy, kiedy zakończyć dany rozdział i rozpocząć następny, chociaż na skutek różnych okoliczności bywa, że to inni decydują za nas…. Warto poszukiwać wartości, którymi należy kierować się w życiu. Drogowskazy, w zależności od kręgu kulturowego, w jakim się wychowaliśmy i w jakim przebywamy, można znaleźć w religii, filozofii, sztuce, literaturze. Każdy samodzielnie dokonuje wyboru tego, co jest dla niego najlepsze. Z pewnością jednak literatura może być pomocna w kształtowaniu postaw dążących do osobistego szczęścia oraz poglądu na świat. Uniwersalne przesłanie i morały zawarte w baśniach Andersena z pewnością od lat służą wpajaniu pozytywnych wartości, takich jak wolność i tolerancja, zrozumienie dla drugiego człowieka, świadome dokonywanie wyborów życiowych i ponoszenie ich konsekwencji, wrażliwość na zło i krzywdę. |
|
*** Hans Christian Andersen[5]- urodził się 2 kwietnia 1805 roku w niewielkim miasteczku Odense w Danii. Dzieciństwo miał szczęśliwe, choć warunki materialne jego rodziny pozostawiały wiele do życzenia, ojciec był szewcem a matka praczką. Wiedli ubogie, ale szczęśliwe życie. Hans od małego dzięki swojemu ojcu, poznawał twórczość literacką Jean’a De La Fontaine’a oraz przygody zawarte w i Baśniach z tysiąca i jednej nocy, jak pisał Andersen w swych pamiętnikach. Tak wczesny kontakt z literaturą miał wpływ na jego własną przyszłą twórczość, także poetycką. Szybko stracił rodziców: ojciec umarł w czasie wojen napoleońskich, a matka wskutek uzależnienia od alkoholu. Styczność z baśniami Hans miał dzięki babci. Badacze interpretując jego dzieła, doszukują się związków z domniemanym, na podstawie zachowanych listów, biseksualizmem pisarza. Także pod takim kątem analizuje się jego bogatą spuściznę literacką. Hans Christian Andersen pisał wiersze, opowiadania, sztuki teatralne, dramaty. Zasłynął jednak dzięki baśniopisarstwu. |
![]() |
pp12