BEZPŁATNIE ORGANIZUJEMY PROMOCJĘ FIRM KAŻDEJ BRANŻY, STOWARZYSZEŃ, ARTYSTÓW - inkubator@portalpolski.pl

Sierotka Marysia i siedem cudów Polskości

06.06.2014 / czytano: 737 razy

Ostatnio dzięki blogowi Pochwalony zapoznałam się z treścią wiersza „Anioł Stróż Polskości”. Wbrew moim podejrzeniom nie należał on do Jarosława Marka Rymkiewicza, a do najpopularniejszej polskiej licealistki, Marysi z Gorzowa…

REKLAMA



To ta sama odważna dziewczyna, która powiedziała Donaldowi Tuskowi, że jest zdrajcą Polski, a potem nie przyjęła bukietu kwiatów od niego. W ten sposób premier dostał od niepokornej kosza, a prawica szybko znalazła nową idolkę. Oczywiście, nie mam nic do otwartego wyrażania poglądów przez ludzi. Gorzej jednak, jeżeli za głośnymi hasłami nie stoją żadne poważne argumenty, a uzasadnienia ograniczają się do powtarzania inwektyw i odmieniania je przez wszystkie przypadki polskiej deklinacji.

Można by więc zachować nadzieję, że z licealistki jest lepsza poetka niż działaczka. Niestety, tutaj również gorzko się rozczarujemy. Jako że z analizą utworów lirycznych zawsze radziłam sobie bardzo dobrze (według opinii mądrzejszych ode mnie oraz ocen, które mi wystawiali), postanowiłam wziąć na warsztat dzieło Marii Sokołowskiej.
 

 

Pierwszoosobowy podmiot liryczny ujawnił się w formach gramatycznych („ujrzę Ciebie, Orle”). Jest to więc liryka bezpośrednia i mamy prawo utożsamiać poetyckie ego z autorką utworu, o czym świadczą fakty biograficzne (ojciec Marii Sokołowskiej to prawicowy aktywista, być może córka jest popleczniczką jego dzieła). Już  pierwszy wers przesądza o inwokacyjnym wymiarze liryku „Anioł Stróż Polskości” (zauważmy, że tytuł zawiera błędną sugestię). Spodziewać się bowiem mogliśmy, że opisywany będzie Anioł Stróż, tymczasem rzeczona inicjująca wypowiedź linijka zdradza nam faktycznego adresata: jest nim Orzeł.

Dalsze fragmenty świadczą o komplikacjach w sekwencji nukleotydów Orła, czyli o poważnych genetycznych zaburzeniach. Ornitologia dowodzi bowiem o innej budowie korpusu orła i stoi ona w sprzeczności z zaprezentowaną przez poetkę wizją. Na przykładzie orła bielika (łac. Haliaeetus albicilla) możemy bowiem dostrzec, że charakterystyczne dla ciała tego ptaka jest posiadanie opierzonych przez pióra zwane lotkami skrzydeł. Tymczasem okazuje się, że adresat tego utworu ma białe czyste dłonie. Nie ma bowiem żadnego tropu, który wskazywałby, że wspominane dłonie należą do nadawcy tej wypowiedzi. Być może jednak Orzeł z utworu Marii Sokołowskiej został przedmiotem semiantropomorfizacji. W duchu takiej interpretacji tytuł wiersza staje się kluczem do zrozumienia całego dzieła: Anioł Stróż to postać na poły ludzka, na poły ptasia – posiada bowiem zarówno ręce, jak i skrzydła.

Nadawczyni wypowiedzi lirycznej twierdzi, że widzi Orła codziennie. Jest to okoliczność wyjątkowa, jako że orły to ptaki z natury ruchliwe (niektóre odmiany określa się nawet jako wędrowne) i raczej trudno byłoby widywać codziennie tego samego przedstawiciela gatunku z rodziny jastrzębiowatych. Gdyby bowiem za przykład wziąć wspomnianego już orła bielika, dochodzi do odkrycia pewnej niespójności między faktami biograficznymi a sytuacją liryczną. Maria Sokołowska to poeta z Gorzowa Wielkopolskiego. Orzeł bielik występuje w Polsce wprawdzie na Północy i Zachodzie, głównie w rejonie Zalewu Szczecińskiego. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że omawiany liryk jest wyrazem głębokiej więzi między nadawcą a adresatem, nic nie stoi na przeszkodzie, by Orzeł odłączał się od swojego stada i przybywał na spotkanie z podmiotem lirycznym. Problem interpretacyjny stanowi jakość tej więzi, zwłaszcza w obliczu epitetu określającego ptaka: Orle tak rozkoszny. Owo wyrażenie wzbudza uzasadnione cielesne konotacje, odnoszące się wręcz do sfery intymnej. Nie jest to jednak nowość w literaturze. Odwołując się do korespondencji intertekstualnych, możemy powołać się na przykład powieści psychologicznej Williama Whartona Ptasiek, która traktuje o niecodziennej fascynacji bohatera książki oraz o jego kontaktach z ptakami…

Jeszcze trudniejsza dla interpretatora jest druga zwrotka. Podmiot liryczny opowiada o swoim głębokim zachwycie Niebiosami. Wyraża swoje głębokie pragnienie: chce wypatrzeć szklane okno, spojrzeć w jego [orła?] wzrok, niestety nie potrafi tego zrobić. Czym jest szklane oko? Pierwsze skojarzenie możeodnosić się do neuroprotetyki. Szklane oko będzie więc protezą narządu receptorowego utraconego w nieszczęśliwym wypadku. Innym wariantem interpretacyjnym może być powołanie się na związek frazeologiczny: mieć szklane oczy, czyli takie, w których zbierają się łzy. Świadczyłoby to o wrażliwości adresata wypowiedzi, o płaczu. Ostatecznie jednak znów można powołać się na intertekstualne konteksty, aby prawidłowo odczytać kłopotliwy fragment. Warto przypomnieć sobie w tym celu balladę Romantyczność Adama Mickiewicza. Sytuacja liryczna tego utworu jest prosta do zobrazowania: młoda Karusia popadła w obłęd z tęsknoty za zmarłym Jasieńkiem. Widzi chłopca, który przychodzi do niej. Tłum nie rozumie jednak dziewczyny, szydzi z niej, ponieważ nie wierzy w kontakty ze zmarłymi. Dość wspomnieć, że ballada Mickiewicza uznawana jest za manifest romantyków, którzy chcieli zwalczyć pojawiające się racjonalne oświeceniowe tendencje. Symbolami ścierającymi dwie antagonistyczne epoki będzie wiara Karusi (którą z liceum kojarzę bardziej jako Krasieńkę, pozdrawiam byłą IIIa) oraz szkiełko i oko mędrca. W prawdzie „emblematy” oświecenia występują tu osobno: szkiełko i oko to symbole wiedzy empirycznej, zdobywanej dzięki nauce i badaniom. Przeciwstawione zostają wRomantyczności głębokiej wierze w metafizyczne kontakty, które są przypisane dziewczynie.

Nawiązując w ten sposób do utworu Marii Sokołowskiej, możemy stwierdzić, że szklane oko to swego rodzaju kontaminacja. Podmiot liryczny nie potrafi w niego spojrzeć. Być może odnosi się to sytuacji osobistej, w której znajduje się podmiot liryczny vel. Marysia z Gorzowa, która nie potrafi zmotywować się do nabywania wiedzy? Spoglądanie w szklane oko będzie zatem zaglądaniem do szkolnych podręczników i związanym z nimi brakiem motywacji. Nie potrafi w nie zajrzeć, bo reprezentuje postawę bliższą Karusi z ballady Mickiewicza. Ważniejsza jest dla niej wiara. A matura jest bliżej niż dalej…

Rozwinięciem mojej tezy będą kolejne strofy wiersza. „Ja” liryczne wyraźnie powołuje się na wartości patriotyczno-religijne, na swoją Polską krew i modlitwę za nią. Ten zabieg poetycki również jest trudny do zrozumienia, albowiem zazwyczaj modlimy się za ludzi, wspólnoty i instytucje. Tym razem przedmiotem modlitewnego błagania jest Polska krew. O co prosi podmiot liryczny? O pozytywne wyniki badań ambulatoryjnych? O prawidłowy poziom erytrocytów, trombocytów i limfocytów? A może hemoglobina wzbudza konotacje historyczne, czyli wszystkie ofiary, które przelały krew w walce o wolność? Ta interpretacja wydaje się bliższa i znowu przyjdzie nam czerpać z koncepcji romantycznych. Podmiot liryczny odnosi się bowiem do polskiej martyrologii, czyli do męczeństwa rodaków. Być może jest to cichy przejaw postawy mesjanistycznej ze strony autorki wiersza. Dlaczego zwraca się z tymi spostrzeżeniami do Orła? Może jest on – podobnie jak w utworze Gloria victis – Elizy Orzeszkowej jedynym nośnikiem pamięci po poległych? Podmiot liryczny, jako ten, który posiada wiedzę o Polsce, przekazuje ją Orłowi, aby ten lecąc nad polami i łąkami ogłaszał polską chwałę. Taka interpretacja może jednocześnie wskazywać na charyzmat profetycki „ja” lirycznego: staje się pomazańcem, który kontaktuje się z bytami nieosiągalnymi dla innych i przekazuje im tajemną wiedzę. Nie jest to wołanie w próżnię: Orzeł widzi jej oko, a więc kontakt pozornie się nawiązał. Pozornie, bo podmiot liryczny nie widzi oka orła. Może ptak jest za wysoko, a może Orzeł w rzeczywistości jest sokołem i ma sokole oko, czyli wzrok absolutny?

Następna zwrotka określa narodową przynależność ptaka. Widzi ojczyznę podmiotu lirycznego, która okazuje się także jego ojczyzną. Jest to korespondencja z stałym motywem literackim wolnych ptaków, który w swojej twórczości poruszała także Wisława Szymborska w utworze Psalm, który jest swego rodzaju skargą na granice (także granice państw), które tworzą ludzie.Ptaki funkcjonują w tym wierszu jako symbole wolności niezależne od wszelkich podziałów.

Czy muszę tu wymieniać ptaka za ptakiem jak leci,

albo jak właśnie przysiada na opuszczonym szlabanie?

Szlaban to oczywiście symbol ograniczeń. Wiersz „Anioł Stróż Polskości” jest więc opozycją wobec literackiej postawy reprezentowanej przez Wisławę Szymborską. Tak popularny mit Ikara jest zatem tylko projekcją ludzkich pragnień. Wolność absolutna tak naprawdę nie istnieje, bo nawet ptaki są umieszczone w sztywnych ramach podziałów narodowych. Orzeł z utworu Marii Sokołowskiej jest Polakiem, który wdycha zew ofiarny. To kolejne problematyczne wyrażenie. Być może autorka pragnęła odwołać się do związkuzew natury, który oznacza instynkty i odruchy bezwarunkowe, to, co determinuje i być może dehumanizuje człowieka w walce o przetrwanie? Jak jednak można wdychać jakikolwiek zew? Może więc ZEW to ODEZW, jednak i jego nie wdychamy, a odbieramy jako falę akustyczną? Być może jest to kolejna dysfunkcja genetyczna ptaka? Idealny wzrok okupił beznadziejnym słuchem,dlatego dźwięków nie słyszy, a wdycha je, a może nawet wciąga?

Ostatnia zwrotka to ponowa apostrofa do adresata, który tym razem zostaje określony jako Stróż Polskości, w dodatku bardzo płodny, gdyż fragment zawiera frazę Dzieci Twego Gniazda. Przy założeniu, że gniazdo to Polska, a Orzeł jest Polakiem, dochodzimy do niewiarygodnej ilości jego dzieci: 38 milionów, albowiem mniej więcej tyle jest Polaków w Polsce. Gdyby jednak zliczyć wszystkich rozproszonych po całym świecie (jak to ptaki!) liczba ta mogłaby wprawiać w jeszcze większe zdumienie.

Ostatnie wersy postawione są w formie pytania: Może Tyś Aniołem z bystrym wzrokiem ptaka? Mogą one być wyrażeniem wątpliwości, z kim tak naprawdę kontaktuje się podmiot liryczny. Jest to jednak teza bardzo ryzykowna i, niestety,niepokojąca. Skoro podmiot liryczny, zgodnie z moją interpretacją, przekazuje ptakowi(?) ważne informacje o Polsce, zdradza mu niejako jego historię, wspomina ofiary, sygnalizuje obecne problemy, a także powierza polskie dzieci – jest to rozmowa o sprawie rangi narodowej. Jeśli podmiot, liryczny utożsamiany z Marysią z Gorzowa, tak naprawdę jednak nie wie, do kogo się zwraca, czy nie jest to zdrada tajemnicy państwowej? I… kto tu jest zdrajcą?

Spodobał Ci się tekst? Zajrzyj na www.nalewoinaprawo.pl

Lista komentarzy

Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Nick:
Treść:
Przepisz kod:
REKLAMA