BEZPŁATNIE ORGANIZUJEMY PROMOCJĘ FIRM KAŻDEJ BRANŻY, STOWARZYSZEŃ, ARTYSTÓW - inkubator@portalpolski.pl

Tłusty Czwartek: Skąd tradycja i obyczaj?

25.02.2014 / czytano: 3260 razy

Już niedługo Tłusty Czwartek, a po nim Środa Popielcowa – w tradycji chrześcijańskiej rozpoczęcie czterdziestodniowego Wielkiego Postu i przygotowywania do Świąt Wielkiej Nocy. Jak przedstawia się historia i tradycja Tłustego Czwartku, zwyczajowego święta, w którym to co roku całe rzesze Polaków pochłaniają niezliczone ilości pączków, faworków i innych słodkości? 

REKLAMA



Gdy uderzył wielki dzwon, objął w świecie pączek tron. Król przez wszystkich ukochany, piękny, pulchny i rumiany…Tak zaczynają się „Losy króla pączka” autorstwa J. Mączyńskiego, jak podaje Hanna Szymanderska w książce pt. „Polskie tradycje świąteczne”.
Podobnie jak większość polskich tradycji i zwyczajów sięga swymi korzeniami aż do starożytności, tak samo sytuacja się ma z Tłustym Czwartkiem. Już w starożytnym Rzymie, obchodzono tzw. tłusty dzień – żegnano zimę i witano powoli nadchodzącą wiosnę. Jedzono wówczas tłuste potrawy, mięso, pączki nadziewane słoniną. Spotykano się na ucztach i zabawach, suto zakrapianych winem.
 
Powiedział Bartek, że dziś Tłusty Czwartek


Tłusty Czwartek, zwany też zapustami, rozpoczyna ostatni tydzień karnawału, kiedy w tradycji chrześcijańskiej dozwolone są jeszcze zabawy. Jest to ostatni czwartek przed Środą Popielcową. Istnieje starodawne przysłowie, które być może mogliśmy słyszeć nieraz od naszych babć czy dziadków, które głosi, iż: Powiedział Bartek, że dziś tłusty czwartek, a Bartkowa uwierzyła, dobrych pączków nasmażyła. Jest to aktualne do dziś, ponieważ pączków mamy bez liku. Wybór jest tak duży, że każdy łasuch znajdzie coś dla siebie. Pączki najczęściej są nadziewane dżemem, marmoladą, dziką różą, bitą śmietaną, nadzieniem orzechowym a dla amatorów czegoś mocniejszego - także advocatem.    

Pączki polewa się najczęściej lukrem lub czekoladą, bądź posypuje cukrem pudrem.

Od kiedy w Polsce pierwszy pączek?
 
Jak podaje Tadeusz Mędzelowski, tarnowski dziennikarz i badacz obyczajów, pierwsze pączki pojawiły się już kilka wieków temu - Historia pączka w Polsce sięga XVII i XVIII wieku. Już wtedy znane były pączki z warszawskich cukierni. Szczycili się swoimi wyrobami nie tylko warszawscy cukiernicy, ale także cukiernicy dawnej Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, podając jak powinien wyglądać idealny pączek. Miał on być maksymalnie pulchny i lekki tak „by wiatr mógł go zdmuchnąć z półmiska".Już wtedy pączki nadziewano konfiturami, marmoladą, a nawet… orzechami. - Wiejskie pączki, jak wspomina z kolei Jędrzej Kitowicz w „Opisie obyczajów za panowania Augusta III", nie były już tak lekkie, ale twarde i dobrze wypełnione marmoladą tak, że „specjałem tym można było nabić niezłego guza i podsinieć oko". Niektóre pączki nadziewano migdałem lub orzechem, a ten, kto na taki pączek trafił, miał mieć w życiu szczęście – dodaje Tadeusz Mędzelowski.
Dziś trudno nam sobie wyobrazić pączki z innymi nadzieniem niż opisane powyżej. Jednak mając na uwadze staropolskie, „sarmackie” zamiłowanie do suto zastawionego stołu i biesiadowania, w dawnych czasach ucztowano o wiele ochotniej i może nawet bardziej bogato niż dziś. Gospodynie przygotowywały pączki nadziewane nawet mięsem czy boczkiem! Oczywiście wszystko zapijano wódką, tudzież mocnym piwem lub miodem pitnym.
 
Babski comber, czyli…
 
Warto wiedzieć, że Tłusty Czwartek jest też nazywany „babskim combrem”. Kobiety organizują spotkania towarzyskie tylko we własnym gronie. Spotykamy się z takim określeniem, szczególnie jednak w Małopolsce. U nas na południu mamy bowiem do czynienia ze spuścizną po zabawach, które urządzały przekupki na targach i bazarach krakowskiego rynku  już  na początku XVII wieku. Jak podaje Łukasz Gołębiowski, etnograf i historyk, żyjący na przełomie XVIII i XIX wieku, nazwa comber, wedle legendy, wywodzi się od nazwiska włodarza Krakowa, który rzekomo miał prześladować i dręczyć przekupki i handlarki, uprzykrzając im życie na rozmaite sposoby oraz surowo się z nimi obchodząc. Hanna Szymanderska pisze, że przekupki takim oto powiedzeniem ubolewały nad niegodziwym Combrem: Pan Bóg wysoko a król daleko, któż nas zasłoni przed Combrem.Znienawidzony burmistrz Comber miał umrzeć nagle w Tłusty Czwartek. Od tej pory kramarki co roku świętowały, urządzając pochody i niosąc kukłę symbolizującą owego Combra. Śpiewały przy tym: „Zdechł comber”. Słynny etnograf Zygmunt Gloger pisał, że comber, bo tak właśnie nazwano uliczne zabawy przekupek, był obecny  również w innych regionach Polski: „comber znany jest po wsiach radomskich, gdzie kobiety stroją w karczmie lalkę słomianą wyobrażającą Mięsopust /jest to nazwa ostatnich dni karnawału, kiedy to hucznie świętowano, przyp. AM/, chodzą z nim po domach i zmuszają panny i mężatki do okupu. W poznańskim znowuż ‘cumber’ (comber) to zabawa urządzana przez dziewczęta parobkom. Na Śląsku wreszcie dzisiaj comber jest karnawałowym przyjęciem dla kucharek”[1] 
Jak więc widzimy, comber był i nadal jest popularny nie tylko w Krakowie i okolicach. 
 
Co oprócz pączków?
 
Obok rozmaitej ilości pączków z najprzeróżniejszym nadzieniem, prawie zawsze kupujemy bądź pieczemy też faworki, zwane niekiedy chrustem czy chruścikami ze względu na ich kształt. Jednak nie ma to jak samodzielnie przygotowane smakołyki, proponuję zatem babciny przepis na tradycyjne faworki. Przepisy babci mają bowiem to do siebie, że niemal zawsze się sprawdzają. Polecam!
 
Czego nam potrzeba?
 
· 2 szklanki pszennej mąki
· 4 żółtka jaj
· łyżka spirytusu (ewentualnie 60-procentowego octu)
· ½ łyżeczki cukru
· ½ łyżeczki soli
· ok. 5 kopiatych łyżek gęstej śmietany
· olej do smażenia
· cukier puder (lub cukier puder wymieszany z cukrem waniliowym dla lepszego aromatu)
 
Jak przygotujemy nasze faworki?
 
Mąkę musimy wymieszać z solą i cukrem. Teraz dodajemy żółtka, spirytus i śmietanę. Zagniatamy na jednolitą masę. Przekładamy ciasto na blat i zbijamy drewnianym wałkiem przez czas ok. 10 – 15 min. Dzięki zbijaniu ciasto będzie po usmażeniu kruche i z dużą ilością bąbelków.
Ciasto rozwałkowujemy porcjami na blacie posypanym mąką. Ciasto i blat musi być posypane małą jak najmniejszą ilością mąki. Ciasto kroimy na paski grubości ok. 4 - 5cm, potem na prostokąty lub równoległoboki. Każdy kawałek nacinamy w środku i przez nacięcie przeciągamy jeden koniec.
Faworki smażymy na rozgrzanym tłuszczu z obu stron na kolor złocisty. Gdy już się usmażą, wyjmujemy cedzakiem albo durszlakiem i osączamy z tłuszczu nad ściereczką lub ręcznikiem. Gdy ostygną posypujemy obowiązkowo grubo cukrem pudrem.
 
Faworki faworkami, ale to jednak pączek stał się bohaterem wierszy - np. autorstwa Władysława Broniewskiego pt. ”Tłusty Czwartek”. Wiersz o pączku napisał też niegdyś Tadeusz Śliwiak, poeta, aktor, autor tekstów związany m.in. z „Piwnicą pod Baranami” oraz literatury dla dzieci. Skoro tak lubimy pączki, że piszemy o nich wiersze, dlaczegóżby nie przytoczyć jednego z nich?


    Tadeusz Śliwiak, „Pączek”
Był sobie pączek,
co nie miał rączek
i okrąglutki był
jak miesiączek.
Miał lukrowaną
złocistą skórkę,
a w środku dziurkę
na konfiturkę.

Wszyscy go lubią,
starsi i dzieci.
Na jego widok
aż ślinka leci.
Lecz co naprawdę
pączki są warte,
to przede wszystkim
wie Tłusty Czwartek.

Skoro tak, to warto w Tłusty Czwartek zjeść chociażby jedno tylko pączka, w przeciwnym zaś razie, trzeba się liczyć z ryzykiem pecha przez cały Wielki Post a może nawet i dłużej. Smacznego! Zabawmy się także przed Wielkim Postem, bo jak pisze Mączyński w swym wierszu:
Za króla pączka hula nawet dziaduś i babula… Świat się cały w kółko kręci, tańczy, hula bez pamięci (…)
 
Agnieszka Małecka



[1]Szymanderska H., Polskie tradycje świąteczne, Warszawa 2003, s. 168.

pp12

Lista komentarzy

Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Nick:
Treść:
Przepisz kod:
REKLAMA